دیابت چیست؟
دیابت (Diabetes Mellitus) یک بیماری مزمن است که باعث افزایش سطح قند خون (گلوکز) میشود و بیش از 7 میلیون نفر در ایران به آن مبتلا هستند. گلوکز منبع اصلی انرژی برای سلولهای بدن است، اما بدون هورمون انسولین، این قند نمیتواند وارد سلولها شود. انسولین توسط پانکراس تولید میشود و نقش مهمی در تنظیم قند خون دارد. با افزایش شیوع دیابت در ایران، آگاهی و پیشگیری از این بیماری اهمیت زیادی پیدا کرده است.
انواع دیابت
دیابت به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
- دیابت نوع 1: این نوع دیابت زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن به سلولهای تولیدکننده انسولین در پانکراس حمله میکند. در نتیجه، بدن نمیتواند انسولین کافی تولید کند و سطح قند خون افزایش مییابد. دیابت نوع 1 بیشتر در کودکان و نوجوانان شایع است و بیماران نیاز به تزریق روزانه انسولین دارند.
- دیابت نوع 2: این نوع بیشتر در بزرگسالان مشاهده میشود و به دلیل مقاومت سلولهای بدن به انسولین اتفاق میافتد. پانکراس تلاش میکند با تولید بیشتر انسولین این مشکل را جبران کند، اما به مرور زمان نمیتواند پاسخگوی نیاز بدن باشد. این نوع دیابت اغلب با سبک زندگی ناسالم مرتبط است و میتواند با تغییرات در رژیم غذایی و ورزش مدیریت شود.
چگونه دیابت تشخیص داده میشود؟
تشخیص دیابت معمولاً از طریق آزمایش خون انجام میشود. چندین آزمایش برای بررسی سطح قند خون وجود دارد:
- آزمایش قند خون ناشتا: اگر سطح قند خون شما بالای 126 میلیگرم در دسیلیتر باشد، ممکن است به دیابت مبتلا باشید.
- آزمایش HbA1c: این آزمایش میانگین سطح قند خون شما را در سه ماه گذشته نشان میدهد. اگر نتیجه آن بالای 6.5% باشد، احتمال ابتلا به دیابت وجود دارد.
پیش دیابت چیست؟
پیش دیابت زمانی رخ میدهد که سطح قند خون شما بالاتر از حد طبیعی است اما هنوز به محدوده دیابت نرسیده است. اگر به پیش دیابت مبتلا هستید، این یک هشدار است که باید سبک زندگی خود را تغییر دهید تا از پیشرفت آن به دیابت نوع 2 جلوگیری کنید. با اصلاح رژیم غذایی، کاهش وزن و افزایش فعالیت بدنی، میتوان از پیشرفت به دیابت جلوگیری کرد.
علائم دیابت
بسیاری از افراد مبتلا به دیابت ممکن است تا زمانی که بیماری پیشرفت نکرده باشد، علائمی نداشته باشند. برخی از علائم شایع دیابت عبارتند از:
- تشنگی بیش از حد
- ادرار مکرر
- خستگی و ضعف
- کاهش وزن ناگهانی
- تاری دید
این علائم به دلیل افزایش سطح قند خون در بدن رخ میدهند. اگر این علائم را تجربه میکنید، بهتر است سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
عوارض بلندمدت دیابت
اگر دیابت به درستی مدیریت نشود، میتواند منجر به عوارض جدی و بلندمدت شود:
- بیماریهای قلبی و عروقی: دیابت میتواند به عروق خونی آسیب برساند و خطر سکته قلبی و مغزی را افزایش دهد.
- نوروپاتی: آسیب به اعصاب که ممکن است باعث بیحسی، درد و کاهش حس در دستها و پاها شود.
- نارسایی کلیه: دیابت میتواند باعث آسیب به کلیهها شود و ممکن است منجر به نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه شود.
- رتینوپاتی دیابتی: آسیب به عروق خونی شبکیه چشم که میتواند به نابینایی منجر شود.
پیشگیری از دیابت نوع 2
دیابت نوع 1 قابل پیشگیری نیست، اما میتوان از دیابت نوع 2 جلوگیری کرد، حتی اگر سابقه خانوادگی داشته باشید. راههای پیشگیری شامل موارد زیر است:
- حفظ وزن سالم: کاهش وزن اضافی میتواند مقاومت به انسولین را کاهش دهد.
- ورزش منظم: حداقل 150 دقیقه ورزش هوازی در هفته، مانند پیادهروی سریع، میتواند به کنترل قند خون کمک کند.
- رژیم غذایی سالم: مصرف غذاهای کمچرب و غنی از فیبر مانند سبزیجات، میوهها و غلات کامل. پرهیز از غذاهای فرآوری شده و قندهای تصفیهشده بسیار مهم است.
- مصرف داروها در صورت نیاز: در برخی موارد، پزشکان ممکن است دارویی مانند متفورمین (Glucophage) را برای کاهش خطر دیابت تجویز کنند.
آیا دیابت قابل درمان است؟
اگرچه دیابت نوع 1 درمان قطعی ندارد، دیابت نوع 2 میتواند با تغییرات سبک زندگی و مصرف داروها به خوبی مدیریت شود. افراد مبتلا به دیابت نوع 2 میتوانند با کنترل منظم سطح قند خون، فشار خون و کلسترول از بروز عوارض جلوگیری کنند.
توصیههای غذایی برای افراد مبتلا به دیابت
- مصرف پروتئینهای کمچرب: مانند مرغ، ماهی و حبوبات
- کربوهیدراتهای پیچیده: انتخاب کربوهیدراتهای سالم مانند غلات کامل و سبزیجات
- پرهیز از نوشیدنیهای قندی: آب بهترین گزینه برای حفظ هیدراتاسیون است.
- کنترل حجم وعدههای غذایی: خوردن وعدههای کوچکتر در فواصل منظم میتواند به کنترل سطح قند خون کمک کند.
این مقاله به تایید دکتر قلب رسیده است : منبع این مقاله
