کلسترول: آنچه باید بدانید و چگونه میتوان آن را مدیریت کرد
کلسترول، برخلاف تصوری که از آن به عنوان یک عامل بیماریزا وجود دارد، بهطور کامل دشمن سلامت نیست. این ماده چرب که معمولاً با حملات قلبی، سکته مغزی و بیماریهای قلبی-عروقی مرتبط است، در واقع نقشهای بسیار مهمی در بدن ایفا میکند. به گفته دکتر عبدی اردکانی، بدن ما به کلسترول نیاز دارد؛ چراکه این ماده نوعی لیپید است که برای ساخت غشاهای سلولی، تولید هورمونهای مهم مانند تستوسترون و استروژن، اسیدهای صفراوی برای هضم ویتامین D ضروری است.
کلسترول “خوب” و “بد” چیست؟
آنچه که کلسترول را به عنوان یک مشکل سلامتی مطرح میکند، خود این ماده نیست، بلکه انواع خاصی از کلسترول و مقدار آن در جریان خون است که اهمیت دارد. کلسترول به دو نوع اصلی تقسیم میشود: کلسترول LDL ) لیپوپروتئین با چگالی کم) که به آن کلسترول “بد” میگویند و کلسترول HDL )لیپوپروتئین با چگالی بالا) که به عنوان کلسترول “خوب” شناخته میشود.
نقش کلسترول LDL در بیماریهای قلبی
سطوح بالای کلسترول LDL با آترواسکلروز (تصلب شرایین) مرتبط است. در این بیماری، رسوبات چربی حاوی کلسترول در دیواره شریانها انباشته میشوند که باعث تنگ شدن یا انسداد شریانها و کاهش جریان خون به اندامهای حیاتی، به ویژه قلب و مغز، میشود. این انسداد میتواند به بیماری عروق کرونری قلب منجر شود که خطر حمله قلبی را افزایش میدهد. همچنین، اگر آترواسکلروز شریانهای مغزی را تحت تاثیر قرار دهد، ممکن است منجر به سکته مغزی شود.
سطح کلسترول مطلوب چقدر است؟
سطح کلسترول ایدهآل برای LDL کمتر از 70 میلیگرم در دسیلیتر (mg/dL) است، به ویژه برای افرادی که به بیماریهای قلبی-عروقی مبتلا هستند یا سابقه سکته دارند. اما اگر شما هیچ یک از عوامل خطرزا برای بیماریهای قلبی-عروقی ندارید، سطح LDL بین 100 تا 130 mg/dL ممکن است قابل قبول باشد. به گفته دکتر قلب، سطح HDL پایینتر از 40 mg/dL میتواند خطر ابتلا به آترواسکلروز و بیماریهای قلبی را افزایش دهد. به طور کلی، سطح تریگلیسرید زیر 150 mg/dL به عنوان هدف مناسب در نظر گرفته میشود.
چگونه کلسترول خود را مدیریت کنیم؟
اگر کلسترول شما بالا است، ایجاد تغییراتی در رژیم غذایی و سبک زندگی میتواند به کاهش آن کمک کند. برای مثال، ورزش منظم میتواند سطح HDL (کلسترول خوب) را افزایش دهد. تغییرات غذایی و استفاده از داروها، به ویژه استاتینها، میتواند به طور موثری LDL (کلسترول بد) را کاهش دهد.
بهترین رژیم غذایی برای کاهش کلسترول
برای کاهش کلسترول، رژیمهای غذایی مختلفی وجود دارند. به گفته دکتر عبدی اردکانی، موثرترین رژیم غذایی برای کاهش کلسترول کلی و LDL، رژیم گیاهخواری است، اما رعایت این رژیم برای همه آسان نیست. بسیاری از افراد ترجیح میدهند از یک رژیم به سبک مدیترانهای پیروی کنند که شامل:
- مصرف بیشتر مواد غذایی گیاهی مثل میوهها، سبزیجات، غلات، حبوبات و مغزها
- استفاده از روغن زیتون به عنوان منبع اصلی چربی
- مصرف ماهی حداقل دو بار در هفته
- محدود کردن غذاهای فرآوریشده
- مصرف معتدل الکل (تا دو نوشیدنی در روز برای مردان و یک نوشیدنی برای زنان)
علاوه بر این، انجام 30 دقیقه ورزش با شدت متوسط مانند پیادهروی سریع، میتواند تاثیر بسزایی در کنترل کلسترول داشته باشد.
درمان دارویی کلسترول بالا
برای افرادی که به رژیم غذایی و ورزش پاسخ نمیدهند، مصرف داروهای کاهنده کلسترول توصیه میشود. استاتینها معمولاً اولین گزینه برای کاهش LDL هستند. این داروها با مهار آنزیم HMG-CoA ردوکتاز تولید کلسترول را در کبد کاهش میدهند. برخی از معروفترین استاتینها شامل لوواستاتین، سیمواستاتین، آتورواستاتین و روزوواستاتین هستند.
به گفته دکتر عبدی اردکانی، در صورتی که استاتینها به تنهایی کافی نباشند، ممکن است از داروی ازتیمیب (که جذب کلسترول در روده را مهار میکند) استفاده شود. برای افرادی که کلسترول بسیار بالایی دارند یا نمیتوانند استاتینها را تحمل کنند، مهارکنندههای PCSK9 که قویتر از استاتینها هستند، ممکن است توصیه شود. این داروها باید به صورت تزریقی مصرف شوند و هزینه بالاتری نسبت به استاتینها دارند.
آیا کلسترول بالا علائمی دارد؟
بیشتر افراد با کلسترول بالا هیچ علامتی ندارند تا زمانی که آترواسکلروز ناشی از آن باعث تنگی قابل توجه شریانها شود. این تنگی میتواند به درد قفسه سینه (آنژین) یا سایر علائم بیماریهای قلبی منجر شود. افراد مبتلا به هایپرکلسترولمی خانوادگی، که یک اختلال ارثی است، ممکن است تودههای کلسترولی (گزانتوما) بر روی تاندونهای خود، به ویژه تاندونهای آشیل، داشته باشند.
