قهوه، یکی از پرمصرفترین نوشیدنیهای دنیا، همواره مورد توجه بیماران قلبی و متخصصان قرار داشته است. بسیاری از افراد مبتلا به بیماریهای قلبی با این پرسش روبهرو هستند که آیا مصرف قهوه برای بیماران قلبی ایمن است یا خیر. برخی پژوهشها، از تاثیرات مثبت قهوه در کاهش التهاب و بهبود عملکرد عروقی خبر میدهند، در حالی که گروهی دیگر، آن را عامل افزایش ضربان قلب و فشار خون میدانند.
دکتر علیرضا عبدی اردکانی، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ اقدامات مداخلهای قلب و عروق، در پاسخ به این دغدغه بیان میکند: «مصرف قهوه برای بیماران قلبی در صورتی که کنترلشده و متناسب با شرایط قلبی فرد باشد، الزاماً خطرناک نیست؛ اما بدون مشورت با پزشک نباید تصمیمگیری کرد.»
قهوه و قلب، رابطهای دوگانه
قهوه حاوی ترکیبات فعال متعددی مانند کافئین، پلیفنولها و آنتیاکسیدانهاست که میتوانند روی سیستم قلبی-عروقی اثر بگذارند. از یک سو، این ترکیبات میتوانند به بهبود عملکرد عروق و کاهش التهاب کمک کنند، و از سوی دیگر، در برخی بیماران باعث تپش قلب یا بینظمی ضربان قلب شوند.
برخی مطالعات نشان دادهاند که مصرف متعادل قهوه (1 تا 2 فنجان در روز) ممکن است با کاهش خطر نارسایی قلبی مرتبط باشد. با این حال، این اثرات همیشه قطعی نیستند و بستگی زیادی به وضعیت سلامتی فرد، نوع قهوه مصرفی و زمان مصرف دارند.
مصرف قهوه برای بیماران قلبی چه زمانی ایمن است؟
دکتر علیرضا عبدی اردکانی تأکید میکند: «بیماران قلبی باید ابتدا نوع بیماری خود را بشناسند. افرادی که سابقه آریتمی یا نارسایی شدید دارند، باید با دقت بیشتری مصرف قهوه را کنترل کنند.»
شرایطی که مصرف قهوه را برای بیماران قلبی تا حدودی ایمنتر میکند، شامل موارد زیر است:
- مصرف در وعده صبح همراه با وعده غذایی
- اجتناب از نوشیدن قهوه پیش از خواب
- عدم استفاده از قهوههای پرکافئین مانند اسپرسو یا قهوه انرژیزا
قهوه برای چه کسانی مضر است؟
گروههایی از افراد وجود دارند که باید مصرف قهوه را محدود کرده یا به کلی کنار بگذارند:
- افرادی با سابقه آریتمی، تپش قلب یا ضربان نامنظم
- بیماران قلبی که داروهای ضد فشار خون یا رقیقکننده خون مصرف میکنند
- مبتلایان به اضطراب یا استرس، اختلالات خواب یا مشکلات گوارشی شدید
- زنان باردار یا شیرده
در این گروهها، مصرف کافئین میتواند باعث تشدید علائم شده و کنترل شرایط قلبی را دشوار کند.
آیا قهوه برای تپش قلب ضرر دارد؟
پرسشی که بسیاری از بیماران قلبی مطرح میکنند این است که آیا قهوه برای تپش قلب ضرر دارد؟ پاسخ، بستگی به وضعیت فرد دارد. در برخی افراد حساس، کافئین ممکن است باعث افزایش آدرنالین شده و ضربان قلب را بالا ببرد. این مسئله خصوصاً در کسانی که سابقه تاکیکاردی یا اضطراب دارند، بیشتر دیده میشود.
در یکی از مشاهدات بالینی، دکتر علیرضا عبدی اردکانی عنوان میکند: «در بیمارانی که دچار آریتمی هستند، حتی یک فنجان قهوه میتواند منجر به افزایش ضربان و ایجاد تپش قلب شود. با این حال، در بیمارانی که وضعیت پایداری دارند، مصرف محدود و کنترلشده میتواند بیضرر باشد.»
نقش نوع قهوه در سلامت قلب
همه قهوهها به یک شکل بر قلب اثر نمیگذارند. نوع فرآوری، میزان کافئین، افزودنیها و روش دمآوری میتوانند تأثیر متفاوتی داشته باشند.
انواع قهوه و میزان تأثیرشان:
| نوع قهوه | کافئین تقریبی (در هر فنجان 240 میلیلیتری) | تأثیر بر قلب |
| اسپرسو | 90–100 میلیگرم | بالا |
| قهوه دمکرده معمولی | 70–100 میلیگرم | متوسط |
| قهوه بدون کافئین | کمتر از 5 میلیگرم | ناچیز |
| قهوه فوری | 60–80 میلیگرم | متوسط |
قهوه و فشار خون: عامل پنهان خطر؟
در برخی بیماران قلبی، مشکل اصلی فشار خون بالاست. کافئین موجود در قهوه میتواند بهطور موقت فشار خون را افزایش دهد، بهویژه در افرادی که به آن حساس هستند یا به طور منظم قهوه نمینوشند.
مصرف ناگهانی یا زیاد قهوه ممکن است باعث تحریک سیستم عصبی سمپاتیک شده و در نتیجه افزایش فشار خون سیستولیک و دیاستولیک را به دنبال داشته باشد. این اثر معمولاً موقتی است اما در بیماران قلبی میتواند خطرساز شود.
دکتر علیرضا عبدی اردکانی هشدار میدهد: «در بیمارانی که فشار خون آنها بهخوبی کنترل نشده یا نوسانات شدید دارند، مصرف قهوه باید با احتیاط کامل صورت گیرد و در موارد خاص ممکن است نیاز به حذف کامل باشد.»
میزان مجاز مصرف قهوه در بیماران قلبی
میزان مصرف ایمن کافئین برای اغلب افراد سالم حدود 400 میلیگرم در روز است؛ معادل 3 تا 4 فنجان قهوه معمولی. اما در بیماران قلبی، این عدد باید با توجه به وضعیت جسمی، داروهای مصرفی و پاسخ بدن به کافئین تنظیم شود.
توصیهها برای مصرف ایمن قهوه:
- حداکثر 1 تا 2 فنجان قهوه در روز برای بیشتر بیماران قلبی
- نوشیدن همراه غذا برای کاهش جذب سریع کافئین
- انتخاب قهوههای کمکافئین یا بدون کافئین
توصیههای تغذیهای هنگام نوشیدن قهوه
نوع خوراکیها یا نوشیدنیهای همراه با قهوه نیز میتواند بر اثرات آن بر قلب مؤثر باشد. برخی توصیهها عبارتند از:
- همراهی قهوه با مواد غذایی سرشار از پتاسیم مانند موز یا بادام برای کاهش تحریکپذیری قلب
- اجتناب از قهوه همراه با شیرینیهای قندی بالا یا شکلات تلخ که هر دو حاوی محرکهای اضافی هستند
- پرهیز از مصرف قهوه در حالت ناشتا یا پیش از خواب شبانه
اثرات قطع ناگهانی مصرف قهوه در بیماران قلبی
اگر فردی به مصرف قهوه عادت داشته باشد و بهطور ناگهانی آن را قطع کند، ممکن است دچار سردرد، خستگی، تحریکپذیری یا حتی افت فشار شود. در بیماران قلبی، این تغییرات ممکن است خطرناکتر باشد، بهویژه اگر بدن به دریافت روزانه دوزی مشخص از کافئین عادت کرده باشد.
پیشنهاد میشود کاهش مصرف قهوه بهصورت تدریجی و تحت نظر پزشک انجام شود.
گفتههای علمی و پزشکی درباره قهوه و قلب
مطالعات متعددی در سالهای اخیر نشان دادهاند که مصرف متعادل قهوه، بهویژه قهوه بدون شکر و خامه، ممکن است حتی اثرات محافظتی برای قلب داشته باشد. با این حال، این یافتهها بههیچوجه برای همه افراد قابل تعمیم نیست.
قهوه، همانقدر که میتواند مفید باشد، ممکن است برای برخی بیماران قلبی بهشدت مضر باشد. هر تصمیم درباره مصرف قهوه باید مبتنی بر نظر تخصصی و آزمایشهای بالینی فرد باشد.
آیا قهوه برای همه بیماران قلبی مناسب است؟
مصرف قهوه برای بیماران قلبی موضوعی حساس و چندوجهی است. از یک سو، برخی ترکیبات مفید در قهوه میتوانند در کاهش التهاب و بهبود گردش خون نقش داشته باشند؛ از سوی دیگر، کافئین ممکن است در برخی بیماران باعث تپش قلب، افزایش فشار خون یا بینظمی ضربان شود.
پاسخ قطعی برای اینکه آیا قهوه برای همه بیماران قلبی مناسب است یا خیر وجود ندارد، اما با رعایت تعادل، انتخاب نوع مناسب قهوه و مشورت با پزشک، بسیاری از بیماران میتوانند بدون نگرانی از نوشیدن قهوه لذت ببرند.
دکتر علیرضا عبدی اردکانی، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ اقدامات مداخلهای قلب و عروق، در پایان میگوید: «کلید استفاده صحیح از قهوه در بیماران قلبی، شناخت شرایط فردی، مصرف متعادل و آگاهانه و پرهیز از خود درمانی است.»
خیر، اما باید با مشورت پزشک و بر اساس شرایط قلبی هر فرد محدود یا تنظیم شود.
برای افراد با آریتمی، تپش قلب، فشار خون کنترلنشده یا اضطراب مزمن مضر است و باید با احتیاط مصرف شود.
در برخی افراد حساس، بله. کافئین میتواند ضربان قلب را افزایش دهد، بهویژه اگر بیش از حد یا در زمان نامناسب مصرف شود.
