سلامت قلب از جمله مهمترین مؤلفههای تندرستی عمومی به شمار میرود. یکی از شاخصهای اساسی برای ارزیابی وضعیت قلب، ضربان قلب طبیعی است.
اما ضربان قلب طبیعی چقدر است؟ این پرسشی است که بسیاری از افراد به دنبال پاسخ دقیق آن هستند تا با کنترل این پارامتر حیاتی، از بروز بیماریهای قلبی پیشگیری کنند. آگاهی از محدوده نرمال ضربان قلب، بهویژه در سنین مختلف، نه تنها برای پزشکان، بلکه برای عموم مردم نیز حیاتی است.
ضربان قلب طبیعی چقدر است؟
ضربان قلب به تعداد دفعاتی گفته میشود که قلب در یک دقیقه منقبض میشود. در شرایط استراحت، عدد طبیعی این ضربان برای بزرگسالان معمولاً بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه است. البته این محدوده بسته به فاکتورهای مختلف ممکن است متفاوت باشد.
به گفته دکتر علیرضا عبدی اردکانی، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ اقدامات مداخلهای قلب و عروق، هرگونه انحراف از این بازه در حالت استراحت ممکن است نشانه اختلالات قلبی یا سایر بیماریهای زمینهای باشد.
بنابراین، زمانی که از خود میپرسیم ضربان قلب طبیعی چقدر است؟ باید بدانیم که این عدد نه یک مقدار ثابت، بلکه یک بازه سالم و متغیر است که تحت تأثیر سبک زندگی، سن و شرایط جسمی قرار دارد. افرادی که به صورت منظم ورزش میکنند یا دارای سطح اضطراب پایینتری هستند، ممکن است ضربان قلب پایینتری داشته باشند و این لزوماً غیرطبیعی نیست.
تعداد ضربان قلب نرمال در سنین مختلف
با افزایش سن یا تغییر شرایط فیزیولوژیکی بدن، تعداد ضربان قلب نیز ممکن است تغییر کند. در کودکان، ضربان قلب بیشتر و در سالمندان معمولاً کمتر است. دانستن این تفاوتها برای تفسیر درست نتایج اندازهگیری ضربان قلب ضروری است. به همین دلیل، برای پاسخ دقیقتر به سوال ضربان قلب طبیعی چقدر است؟ باید سن فرد را در نظر گرفت.
جدول ضربان قلب نرمال برای سنین مختلف
در جدول زیر محدوده نرمال ضربان قلب برای گروههای سنی مختلف ارائه شده است:
| گروه سنی | محدوده نرمال ضربان قلب (در دقیقه) |
| نوزادان (۰ تا ۱ سال) | ۱۰۰ تا ۱۶۰ |
| کودکان (۱ تا ۱۰ سال) | ۷۰ تا ۱۲۰ |
| نوجوانان (۱۰ تا ۱۸) | ۶۰ تا ۱۰۰ |
| بزرگسالان (۱۸ تا ۶۵) | ۶۰ تا ۱۰۰ |
| سالمندان (۶۵ به بالا) | ۵۰ تا ۹۰ |
ضربان قلب خطرناک چند است؟
یکی از سؤالات پرتکرار مراجعین به کلینیکهای قلب این است که ضربان قلب خطرناک چند است؟ به طور کلی، اگر ضربان قلب در حالت استراحت به کمتر از ۵۰ یا بیشتر از ۱۲۰ ضربه در دقیقه برسد، ممکن است نشاندهنده مشکل حاد قلبی یا اختلالات متابولیک باشد.
دکتر علیرضا عبدی اردکانی هشدار میدهد که در صورت بروز علائمی مانند سرگیجه، تنگی نفس یا درد قفسه سینه در کنار ضربان غیرعادی، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
چه عواملی بر ضربان قلب تأثیر میگذارند؟
ضربان قلب تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد، از جمله:
- سن و جنسیت
- سطح فعالیت بدنی
- استرس یا اضطراب مزمن
- دمای بدن و محیط
- مصرف داروها (مانند بتابلوکرها)
- اختلالات تیروئیدی یا فشار خون
در زنان، به دلیل تفاوتهای هورمونی، معمولاً ضربان قلب اندکی بالاتر از مردان است. دکتر عبدی اردکانی در این زمینه تأکید میکند که بررسی ضربان قلب باید با در نظر گرفتن تمام این فاکتورها انجام شود. در حقیقت، بدون شناخت این عوامل، پاسخ دقیق به سؤال ضربان قلب طبیعی چقدر است؟ امکانپذیر نخواهد بود.
تفاوت ضربان قلب در مردان و زنان
میانگین ضربان قلب زنان معمولاً چند ضربه در دقیقه بیشتر از مردان است. این تفاوت به دلایل متعددی از جمله اندازه کوچکتر قلب، سطح بالاتر هورمونهای خاص و نرخ متابولیسم متفاوت برمیگردد. البته این اختلاف به معنی ناسالم بودن ضربان قلب در یکی از دو جنس نیست، بلکه طبیعی و فیزیولوژیک است.
ضربان قلب در ورزشکاران
ورزشکاران حرفهای معمولاً دارای ضربان قلب استراحتی پایینتری هستند. برای برخی از آنها این عدد حتی به ۴۰ ضربه در دقیقه هم میرسد. چنین آماری نه تنها نگرانکننده نیست، بلکه نشانهای از کارایی بالای سیستم قلبیعروقی آنان است.
دکتر علیرضا عبدی اردکانی اشاره میکند که پایین بودن ضربان قلب در ورزشکاران اگر بدون علائم همراه باشد، طبیعی تلقی میشود. در واقع، برای آنها نیز این سوال که ضربان قلب طبیعی چقدر است؟ پاسخ متفاوتی دارد و بازه نرمال پایینتری را شامل میشود.
تغییرات ضربان قلب در دوران بارداری
در دوران بارداری، ضربان قلب زن معمولاً حدود ۱۰ تا ۲۰ ضربه در دقیقه بیشتر از حالت معمول است. این افزایش به دلیل نیاز بدن به پمپاژ خون بیشتر برای حمایت از جنین اتفاق میافتد و تا حدی طبیعی است. اما افزایش بیش از اندازه آن باید تحت نظر پزشک پیگیری شود.
چگونه ضربان قلب خود را اندازهگیری کنیم؟
روشهای اندازهگیری ضربان قلب عبارتاند از:
- روش دستی: لمس نبض در مچ دست یا گردن و شمارش ضربان در ۶۰ ثانیه.
- استفاده از ساعت هوشمند یا مچبند سلامت
- استفاده از فشارسنجهای دیجیتال یا الکتروکاردیوگرام خانگی
بهترین زمان اندازهگیری ضربان قلب در شرایط استراحت، صبح زود قبل از برخاستن از رختخواب است.
راهکارهایی برای حفظ تعداد ضربان قلب نرمال
برای حفظ ضربان قلب در محدوده نرمال و پیشگیری از مشکلات قلبی، موارد زیر توصیه میشود:
- فعالیت بدنی منظم (مثلاً ۳۰ دقیقه پیادهروی روزانه)
- کاهش مصرف نمک و چربیهای اشباع
- پرهیز از مصرف دخانیات و الکل
- مدیریت استرس و تمرین تنفس عمیق
- خواب کافی و باکیفیت
بر اساس تأیید دکتر علیرضا عبدی اردکانی، رعایت این نکات تأثیر چشمگیری در تثبیت عملکرد قلب و کاهش ریسک بیماریهای قلبی دارد.
پاسخ به این پرسش که “ضربان قلب طبیعی چقدر است؟” به سن، شرایط جسمی و سبک زندگی فرد بستگی دارد، اما به طور کلی در بزرگسالان بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه است. اندازهگیری منظم ضربان قلب و توجه به علائم غیرعادی میتواند نقش کلیدی در پیشگیری از بیماریهای قلبی ایفا کند.
در نهایت، همانطور که دکتر علیرضا عبدی اردکانی، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ اقدامات مداخلهای قلب و عروق نیز تأکید کردهاند، آگاهی از وضعیت قلب و رسیدگی به آن، بهترین راه محافظت از سلامتی ماست.
بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه برای بزرگسالان در حالت استراحت.
کمتر از ۵۰ یا بیشتر از ۱۲۰ ضربه در دقیقه در حالت استراحت میتواند خطرناک باشد.
مقدار آن بستگی به سن دارد و در جدول ضربان قلب نرمال برای سنین مختلف مشخص شده است.
