بیماری عروق کرونری یکی از شایعترین علل مرگومیر در سراسر جهان است که در بسیاری از موارد، نیاز به مداخلات جدی درمانی دارد. زمانی که انسداد یا تنگی رگهای قلبی شدید باشد و درمانهای دارویی یا آنژیوپلاستی کافی نباشند، جراحی بای پس قلب بهعنوان یکی از مؤثرترین روشهای درمانی مطرح میشود. این عمل، با ایجاد مسیرهای جدید برای عبور خون، نقش حیاتی در بازگرداندن خونرسانی به عضله قلب ایفا میکند و میتواند زندگی بیمار را نجات دهد.
بای پس قلب چیست
عمل بای پس قلب یا جراحی بای پس عروق کرونری (Coronary Artery Bypass Grafting – CABG) یکی از جراحیهای مهم قلب است که برای بازگرداندن جریان خون مناسب به عضله قلب انجام میشود. در این روش، جراح یک رگ سالم را از بخش دیگری از بدن، معمولاً از ساق پا ،دیواره قفسه سینه یا ساعد دست،جدا کرده و آن را به گونهای متصل میکند که بخش مسدود یا تنگشدهی شریان کرونری را دور بزند. این مسیر جایگزین باعث میشود خون غنی از اکسیژن دوباره به قلب برسد و خطر بروز دردهای قفسه سینه (آنژین) و حمله قلبی کاهش یابد. واژه بای پس به همین مفهوم عبور دادن خون از یک مسیر جایگزین اشاره دارد.
دکتر عبدی اردکانی، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ اقدامات مداخلهای قلب، معتقد است: انتخاب عمل بای پس قلب زمانی مطرح میشود که دارودرمانی یا آنژیوپلاستی نتوانند به طور کافی جریان خون را در یک یا چند عروق کرونری بهبود بخشند. این روش، استاندارد طلایی در موارد بیماری چندرگ کرونری یا انسداد شدید است و میتواند کیفیت زندگی بیماران را به طور چشمگیری افزایش دهد.
مراقبت های بعد از عمل بای پس قلب
بلافاصله پس از عمل بای پس قلب، بیمار برای چند روز در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) بستری میشود تا علائم حیاتی، فشار خون و ضربان قلب به طور مداوم کنترل گردد. تیم پرستاری و پزشکان متخصص، داروهای ضد درد، رقیق کنندههای خون (نظیر اسپرین یا وارفارین -در موارد خاص مثل همزمانی عمل بای پاس و دریچه قلب/) و آنتی بیوتیکهای پیشگیری کننده را مطابق دستور پزشک تجویز میکنند تا خطر خونریزی و عفونت به حداقل برسد.
پس از انتقال به بخش عادی بیمارستان، فیزیوتراپی تنفسی و حرکات کنترل شدهی اندامها آغاز میشود تا از ایجاد لخته خون جلوگیری و روند بهبود تسریع شود. در هفتههای اول پس از ترخیص، پیاده روی آهسته و تمرینات سبک تحت نظارت فیزیوتراپ توصیه میشود. دکتر عبدی اردکانی تأکید میکند: «رعایت کامل برنامه ی توان بخشی قلبی و پیگیری منظم با تیم قلب و عروق، نقش کلیدی در بهبود عملکرد قلب و پیشگیری از عود مجدد بیماری دارد.»
عمل بای پس قلب چقدر طول میکشد
مدت زمان انجام عمل بای پس قلب بسته به تعداد رگهای درگیر و شرایط عمومی بیمار متفاوت است، اما معمولاً بین ۳ تا ۶ ساعت به طول میانجامد. در مواردی که نیاز به بای پس سه یا چهار عروق باشد، زمان جراحی به سمت بالاتر متمایل میشود. در این مدت، بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار میگیرد و تیم جراحی شامل جراح قلب، بیهوشی و پرستاران قلب حضور دارند.
طبق تجربه ی پزشکان جراح «در جراحیهای پیچیده که نیاز به برداشت رگ از پا یا جدار سینه باشد، هماهنگی تیم جراحی و آماده سازی مناسب میتواند زمان عمل را بهینه کرده و ریسک عوارض را کاهش دهد.» رعایت دقیق پروتکلهای پیش از عمل، مانند کنترل قند خون و قطع داروهای ضد انعقاد، از عوامل مؤثر در کاهش زمان و عوارض جراحی است.
طول عمر بعد از عمل بای پس قلب
مطالعات بلندمدت نشان میدهد بیش از ۸۰٪ بیمارانی که عمل بای پس قلب انجام میدهند، تا ۱۰ سال پس از جراحی زندگی فعال و نسبتاً بدون علامت دارند. عواملی چون سبک زندگی سالم، کنترل فشار خون، دیابت و چربی خون و همچنین پایبندی به دارو درمانی و برنامهی توانبخشی قلبی در افزایش طول عمر پس از بای پس بسیار مؤثرند.
دکتر عبدی اردکانی ضمن اشاره به این نکته که پیش آگاهی بیماران پس از عمل بای پس قلب به شدت به مراقبتهای پس از جراحی و تغییر شیوهی زندگی وابسته است، تأکید میکند که مراجعه منظم به کلینیک قلب و انجام تستهای دورهای مانند اکوکاردیوگرافی و تست ورزش، بهترین راه برای شناسایی زودهنگام مشکلات و تضمین نتایج بلندمدت است.
برداشتن رگ از پا برای قلب
برداشتن رگ از پا برای قلب یکی از مراحل رایج در جراحی بای پس قلب است. در این روش، جراح معمولاً از سیاهرگ صافن (Saphenous Vein) که در امتداد ساق و ران پا قرار دارد، استفاده میکند. این سیاهرگ وظیفه اصلی در گردش خون حیاتی ندارد و برداشتن آن تأثیر قابل توجهی بر عملکرد پا نمیگذارد. پس از جداسازی، رگ بهعنوان یک مسیر جایگزین به شریان کرونری قلب متصل میشود تا خونرسانی به عضله قلب بهبود یابد. انتخاب این رگ به دلیل طول مناسب، انعطافپذیری و دسترسی آسان، بسیار رایج است. البته امروزه تمایل به استفاده از رگهای قفسه سینه یا ساعد بیشتر شده، چون بقا و ماندگاری بالاتری دارند.
انتخاب نوع رگ به عوامل متعددی وابسته است و معمولا ترکیبی از عروق مورد استفاده قرارمیکیرند.
عمل بای پس قلب یکی از پیشرفتهترین و موفقترین روشهای جراحی در درمان بیماریهای عروق کرونری محسوب میشود. موفقیت این جراحی نهتنها به دقت تیم پزشکی وابسته است، بلکه به مراقبتهای بعد از عمل، اصلاح سبک زندگی و پیگیریهای منظم نیز بستگی دارد. برداشتن رگ از پا یا سایر نواحی بدن برای ایجاد مسیر جایگزین، بخش مهمی از این فرآیند است و انتخاب نوع رگ به شرایط فردی هر بیمار بستگی دارد.
دکتر عبدی اردکانی، متخصص قلب و عروق، تأکید میکند که آگاهی بیماران از روند جراحی، همکاری در توانبخشی و پیروی از دستورات پزشکی، نقش کلیدی در بهبود نتایج و افزایش طول عمر پس از بای پس دارد. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان در آستانه انجام این جراحی هستید، مشورت با متخصص قلب و بهرهگیری از برنامه درمانی دقیق، بهترین مسیر برای بازگشت به یک زندگی سالم و پرنشاط خواهد بود.
